Antyoksydacyjna moc konopi siewnych

2019-10-28
Antyoksydacyjna moc konopi siewnych

 mgr Magdalena Kantor
„Antyoksydacyjna moc konopi siewnych”

Kto słysząc o konopiach i produktach konopnych nie pomyślał o narkotykach ręka w górę! No właśnie, czas trochę odczarować konopie i wyjaśnić sobie, że nie mówimy o narkotykach a o produktach zdrowych i super odżywczych-tzw. Superfoods, których regularne spożywanie przyniesie nam wiele korzyści zdrowotnych. Jednak zacznijmy od początku...


Konopie, o których większość z nas myśli w pierwszej kolejności (te o właściwościach odurzających) to konopie indyjskie-zawierają one tetrahydrokannabinol (THC), który jest substancją psychoaktywną. Konopie indyjskie to nie jedyna odmiana konopi! Te niezawierające THC (konopie siewne) mają wiele korzystnych właściwości dla naszego organizmu i są w pełni legalne. Nasz ogólny lęk przed konopiami wziął się stąd, że uprawa konopi (wszystkich) była swego czasu zakazana. W 1937 roku w USA wprowadzono ustawę ,,Marijuana Tax Act’’, w myśl której tak wysoko opodatkowano uprawę konopi, że praktycznie równało się to z zakazem. Celem tej ustawy było oczywiście wyeliminowanie produkcji marihuany. Nie wzięto jednak pod uwagę, że zakazuje się uprawy również konopi bez THC, która może być wykorzystywana w przemyśle spożywczym i nie tylko. Z upływem lat wprowadzano zakazy uprawy konopi w coraz większej liczbie krajów, aż w latach 60-tych taki zakaz obowiązywał prawie na całym świecie. Dozwolona była jedynie uprawa w celu pozyskiwania włókien. Dopiero w 1992 roku zniesiono zakaz uprawy konopi niezawierających THC w prawie całej Europie. Od 1996 roku Unia Europejska wspiera powrót na rynek konopi niezawierających THC. Chodzi tu zarówno o wykorzystanie konopi do celów spożywczych, jak i przemysłowych (z konopi można wytwarzać papier i chronić w ten sposób lasy!). Na rynku spożywczym możemy obecnie znaleźć wiele produktów konopnych, zaczynając od oleju, mąki, nasion, herbaty czy białka konopnego a kończąc na przekąskach, ciastkach, czy nawet piwie! Konopie siewne służą również do wytwarzania nie psychoaktywnych, leczniczych olejków z kannabidiolem CBD (zwanych popularnie olejkami CBD). Sposobów wykorzystania konopi siewnych jest zatem wiele, moim jednak zadaniem jest przybliżyć Państwu aspekt żywieniowy tej rośliny.


Konopie siewne (łac. cannabis sativa) to roślina towarzysząca ludzkości od zawsze-pierwsze wzmianki o niej pochodzą z 2800 r. p.n.e. Wielu naukowców twierdzi, że jest to najstarsza roślina uprawiana od 12 000 lat. Obecnie konopie uważane są za tzw. superfoods, obok znanych nam już dobrze nasion chia, moringi czy alg. Pierwszą zaletą konopi, którą warto przytoczyć jest fakt, że jest to roślina uprawna tylko w niewielkim stopniu dotykana przez chwasty, szkodniki i choroby, przez co nie wymaga stosowania w jej uprawie pestycydów czy herbicydów. W dzisiejszych czasach ludzie mają coraz większą świadomość szkodliwości takich środków i często szukają ekologicznych produktów. W przypadku konopi mamy większą pewność, że w trakcie ich wzrostu nie były stosowane środki ochrony roślin, niż w przypadku większości warzyw i owoców dostępnych w sklepach. Jest to również roślina mało wymagająca pod kątem nawozów. Zapotrzebowanie konopi na potas jest trzy razy mniejsze niż w przypadku innych upraw, np. kukurydzy, dlatego też gleba pozostaje w dobrym stanie dla kolejnych pokoleń i kolejnych upraw, gdyż konopie nie wyciągają z gleby substancji odżywczych. Bez wątpienia możemy więc określić konopie jako ekologiczną roślinę uprawną. Jednak właściwie, po co spożywać produkty konopne? Zalet konopi siewnych jest tak wiele, że nie sposób omówić wszystkich w jednym artykule. Są one doskonałym źródłem pełnowartościowego białka (a więc i aminokwasów), nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-3 i omega-6), błonnika pokarmowego, witamin i minerałów. Jednak nie na tych zaletach chciałabym się dziś skupić, ale na silnych właściwościach antyoksydacyjnych konopi.


Antyoksydanty (inaczej przeciwutleniacze) to związki, które mają zdolność do zapobiegania utleniania (oksydacji) substancji. Związki te (w większości roślinne) swoje właściwości wykazują już w niewielkich stężeniach, a mimo tego często jest ich za mało w naszej diecie. Ich bezpośrednim zadaniem jest wspomaganie naturalnych funkcji obronnych komórek ciała człowieka i ich ochrona przed wolnymi rodnikami tlenowymi, z którymi komórki mają styczność codziennie. Wolne rodniki to cząstki, które powstają w wyniku różnych procesów metabolicznych (np. oddychanie, procesy zapalne), a także są wchłaniane do ustroju z pokarmem i powietrzem. Główną cechą budowy chemicznej wolnych rodników jest to, że posiadają przynajmniej jeden wolny (niesparowany) elektron, przez co stale dążą do przyłączenia się do komórek organizmu (sparowania elektronów). Następstwem tego przyłączenia jest niszczenie błon komórkowych oraz DNA i białek wchodzących w skład enzymów. Działanie przeciwutleniaczy polega na neutralizacji wolnych rodników przez przyłączenie do nich brakującego elektronu. Po sparowaniu elektronów rodnik przestaje być „wolny” i przestaje dążyć do przyłączenia się do komórek ciała. Zneutralizowane wolne rodniki oraz antyoksydanty są usuwane z organizmu. Skąd w naszym organizmie biorą się wolne rodniki? Z pożywienia (produkty spożywcze zawierające konserwanty, produkty roślinne, do których uprawy stosowano środki ochrony roślin), leków, chemikaliów, zanieczyszczonego powietrza, dymu papierosowego, promieniowania UV (nadmierne opalanie), stresu, treningów wytrzymałościowych i wielu innych źródeł. W dzisiejszych czasach szczególnie mamy do czynienia z intensywnym napływem wolnych rodników do naszego organizmu, dlatego tak ważne jest codzienne dostarczanie odpowiedniej dawki antyoksydantów z pożywieniem. Dzięki antyoksydantom DNA komórek jest chronione przed mutacjami i uszkodzeniami, co za tym idzie-antyoksydanty zapobiegają przedwczesnemu starzeniu się komórek oraz ich przekształcaniem np. w komórki nowotworowe. Można więc powiedzieć, że antyoksydanty uczestniczą w zapobieganiu wielu chorobom, w tym chorobom nowotworowym czy chorobie niedokrwiennej serca.
Do określenia potencjału antyoksydacyjnego produktów spożywczych wykorzystujemy wskaźnik ORAC (Oxygen Radical Absorbance Capacity), który określa zdolność do pochłaniania (neutralizowania) reaktywnych form tlenu (wolnych rodników) przez antyoksydanty w próbkach biologicznych.

Przebadanym produktom spożywczym przyznaje się odpowiednią wartość ORAC i na tej podstawie można określić, czy dany produkt jest bogaty w antyoksydanty. Wartość ORAC konopi siewnych plasuje się bardzo wysoko, co oznacza, że roślina ta bogata jest w antyoksydanty, ale jakie konkretnie? W produktach konopnych znajdziemy witaminę E, beta-karoten, magnez, mangan, cynk witaminy z grupy B oraz kwas gamma linolenowy GLA – wszystkie te składniki mają właściwości przeciwutleniające (antyoksydacyjne).

W 100 g nasion konopi znajdziemy 6 mg witaminy E. Dla porównania w 100 g mąki kukurydzianej jest 0,42 mg tej witaminy a w pomidorach – 0,54 mg na 100 g. Codzienne spożywanie produktów konopnych może więc pomóc nam łatwiej zrealizować dzienne zapotrzebowanie na witaminę E, które wynosi 8-10 mg (w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego). Witamina E jest silnym antyoksydantem. Nazywana jest często „witaminą młodości” ze względu na swoje właściwości opóźniające starzenie się organizmu. Należy również zaznaczyć, że jak wszystkie witaminy, witamina E jest składnikiem, którego organizm nie umie samodzielnie zsyntetyzować, dlatego powinna być dostarczana z zewnątrz – najlepiej z naturalnych źródeł, czyli z pożywienia. Bardzo korzystną sytuacją jest fakt, że produkty konopne są również źródłem zdrowego tłuszczu, ponieważ witamina E potrzebuje tłuszczu, aby mogła być przyswojona przez organizm człowieka – razem z witaminami A, D i K tworzy grupę witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Witamina E jest również nazywana tokoferolem (gr. tocos – urodzić, pherein – nieść), ze względu na swoje korzystne działanie na płodność – jej niedobór może powodować problemy z płodnością, szczególnie u mężczyzn.

Antyoksydacyjne działanie witaminy E polega na przeciwdziałaniu oksydacji białek, lipidów i DNA komórek organizmu, a przez to na zapobieganiu ich niszczeniu. W swojej budowie tokoferol zawiera grupę hydroksylową, która chętnie reaguje z wolnymi rodnikami, znajdującymi się w naszym organizmie. Właściwości przeciwutleniające witaminy E są wykorzystywane nie tylko w żywieniu, ale i w kosmetyce, między innymi dlatego z konopi powstaje wiele kosmetyków. To dalej nie koniec właściwości prozdrowotnych tokoferolu. Odpowiednia podaż tej witaminy w codziennej diecie wpływa korzystnie na nasz wzrok, koncentrację, funkcje neurologiczne (zapobiega degeneracji mózgu i nerwów), chroni przed powstawaniem blaszek miażdżycowych, czyli przed rozwojem miażdżycy. Badania naukowe dowodzą również wpływ witaminy E na zmniejszenie rozwoju chorób neurodegeneracyjnych (choroba Parkinsona czy Alzheimera) oraz na hamowanie rozwoju niektórych nowotworów skóry. Jak widać warto dbać o odpowiednią podaż tej antyoksydacyjnej witaminy, a spożywanie konopi bardzo to ułatwia.
Kolejnym przeciwutleniaczem w produktach konopnych jest beta-karoten, czyli prowitamina A. Na 100 g nasion konopi przypada 6 mg prowitaminy A – jest to ilość porównywalna z ilością beta-karotenu w marchwi (wg różnych źródeł marchew zawiera od 6 do 9 mg beta-karotenu). Prowitamina A w organizmie człowieka przekształca się w swoją aktywną postać, czyli witaminę A. Nieaktywna prowitamina może być dostarczona do organizmu z produktami roślinnymi, natomiast aktywna witamina A – z produktami zwierzęcymi. Po co zatem spożywać formę nieaktywną? Jest to o wiele bezpieczniejsza opcja, ponieważ organizm przekształca w formę aktywną tylko tyle beta-karotenu, ile jest mu potrzebne i nie ma przy tym ryzyka kumulacji nadmiaru aktywnej witaminy A w organizmie. Właściwości antyoksydacyjne beta-karotenu chronią nasz wzrok, system immunologiczny (odpornościowy) oraz płuca. Badania naukowe dowodzą, że beta-karoten we współpracy z witaminą E i C zapobiega metaplazji komórek płuc. Ponadto zaobserwowano korzystne działanie diety bogatej w prowitaminę A u osób po chemioterapii i radioterapii. Beta-karoten ma również wpływ na obniżenie poziomu cholesterolu, przez co także zapobiega rozwojowi miażdżycy. Najbardziej znanym działaniem prowitaminy A jest poprawa funkcjonowania narządu wzroku (szczególnie pomaga w poprawie wzroku o zmierzchu).

Cynk jest składnikiem mineralnym, niezbędnym w prawidłowym działaniu organizmu, ale poza jego uczestnictwem w wielu procesach metabolicznych stanowi ważny składnik systemu antyoksydacyjnego organizmu, czyli chroni nas przed działaniem wolnych rodników. 100 g nasion konopi zawiera 6,52 mg cynku. Zapotrzebowanie dzienne na ten pierwiastek wynosi od 10 do 20 mg (w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego). Antyoksydacyjne działanie cynku polega na zabezpieczaniu przed utlenianiem grup sulhydrylowych białek. Ponadto cynk indukuje metalotioneiny, które usuwają oksydanty. Dodatkowo wykazuje działanie synergistyczne z innymi związkami, o właściwościach przeciwutleniających, takimi jak np. witamina E. Od prawidłowego poziomu cynku zależy aktywność enzymów antyoksydacyjnych. Jednym z takich enzymów jest dysmutaza ponadtlenkowa, dzięki której zasady purynowe DNA są chronione przed uszkodzeniami ponadtlenkowymi. W przypadku braku cynku budowa dysmutazy ponadtlenkowej jest niekompletna i enzym ten po prostu nie działa i nie chroni DNA. Uszkodzenia ponadtlenkowe uznawane są za jedną z przyczyn powstawania nowotworów, dlatego tak ważne jest zapobieganie im.


Mangan jest pierwiastkiem naturalnie występującym w organizmie i niezbędnym do zachowania jego prawidłowego zdrowia. Pierwiastek ten wchodzi w skład wielu ważnych enzymów, między innymi wspomnianej już wyżej dysmutazy ponadtlenkowej. Mangan, jako antyoksydant, uczestniczy w usuwaniu szkodliwych produktów ubocznych metabolizmu tlenu, na przykład anionorodnika ponadtlenkowego czy też nadtlenku wodoru.
Olej konopny jest wymieniany, obok oleju z wiesiołka i z ogórecznika, jako jeden z najlepszych źródeł kwasu GLA. Kwas gammalinolenowy GLA jest wielonienasyconym kwasem tłuszczowym z grupy omega-6. Powstaje on z kwasu linolowego i jest bezpośrednim prekursorem prostaglandyn serii 1 (PGE1) oraz leukotrienów i tromboksanów serii 3 (LT3, TBX3). Dzięki konwersji do PGE1 kwas GLA ma zdolność do obniżania stężenia lipidów w surowicy krwi oraz ma działanie przeciwzapalne i antyproliferacyjne (zapobiegające proliferacji, czyli niekontrolowanemu namnażaniu komórek, np. nowotworowych). W naszym organizmie z kwasu GLA powstaje również kwas diho-gammalinolenowy DGLA, którego zadaniem jest hamowanie stanów zapalnych i zwalczanie ich objawów (pomaga on m.in. w zapaleniu skóry czy stawów), poszerzanie zbyt wąskich naczyń krwionośnych, regulacja przemiany materii, wzmacnianie układu odpornościowego. Zalet tego kwasu jest o wiele więcej, jednak dziś skupiam się tylko na działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Pozostałe właściwości kwasu GLA zostaną omówione przy okazji profilu tłuszczowego konopi. Niezwykle ważną zaletą oleju konopnego jest fakt, że kwas GLA występuje w nim w towarzystwie witaminy E, która ma działanie synergistyczne w stosunku do niego.

Wszystkie wymienione wyżej substancje o działaniu antyoksydacyjnym, oprócz swojego działania przeciwstarzeniowego i przeciwnowotworowego mają wspomniane już wielokrotnie działanie przeciwmiażdżycowe. Jest to spowodowane faktem, że na procesy powstawania blaszki miażdżycowej wpływ ma nie tylko to jakie tłuszcze spożywamy w codziennej diecie, ale również to czy w organizmie toczy się stan zapalny. Aby blaszka miażdżycowa mogła powstać w ścianie tętnicy, niezbędne jest uszkodzenie śródbłonka tętnicy. Dopiero w miejscu uszkodzenia może rozpocząć się szereg procesów prowadzących do powstania blaszki miażdżycowej. Biorą w tym udział lipoproteiny frakcji LDL (tzw. zły cholesterol). W związku z powyższym w patogenezie miażdżycy istotna jest nie tylko dieta prowadząca do podwyższonego poziomu złego cholesterolu we krwi, ale także dieta uboga w antyoksydanty. Niedostateczna ilość przeciwutleniaczy sprawia, że nie jesteśmy chronieni przed uszkodzeniem komórek śródbłonka i stanem zapalnym, dlatego indukcja powstawania blaszki miażdżycowej jest ułatwiona. Dlatego też tak ważne jest dostarczanie odpowiedniej ilości antyoksydantów do naszych organizmów każdego dnia.


Antyoksydanty znajdziemy w wielu innych źródłach niż produkty konopne, dlaczego więc sięgać akurat po te produkty? Między innymi dlatego, że w konopiach mamy całe spektrum antyoksydantów, a oprócz nich wiele innych esencjonalnych składników, o których opowiem już niedługo. Konopie, jako superfoods, znacznie ułatwiają nam dostarczenie odpowiedniej ilości składników, ponieważ zawierają dużo większą ich ilość, niż produkty spożywcze spożywane przez nas na co dzień, dlatego przy konsumpcji już niewielkiej ilości konopnych specjałów możemy dostarczyć taką ilość składników odżywczych, jaką dostarczamy przy spożyciu dużo większej ilości innych produktów spożywczych. Mam nadzieję, że przytoczone przeze mnie antyoksydacyjne właściwości konopi siewnych oraz fakty na temat działania zawartych w nich substancji przekonały Was, ze warto sięgać po te produkty każdego dnia. Doceniajcie konopie, bo ich potencjał prozdrowotny nie kończy się na antyoksydantach! A o tym już wkrótce.

Źródła:
1. Simonsohn B. ,,Konopie. Cud Natury’’ (2016)
2. Skowyra A., Grabska-Liberek I., Stachowska U., Jankowska-Lech I., Tesla P. 
,,Rola kwasu α-liponowego i γ-linolenowego w jaskrze’’, Post N Med 2017; XXX(03): 144-147
3. Siudem P., Wawer I., Paradowska K. 
,,Konopie i kannabinoidy’’, FARMACJA WSPÓŁCZESNA 2015; 8: 1-8
4. Kuźnicki D.
, ,,Antyoksydanty i środki obniżające poziom cholesterolu zawarte w surowcach roślinnych wykazujące działanie przeciwmiażdżycowe ‘’, Postępy Fitoterapii 4/2006, s. 2006-212
5. Szcześniak M., Grimling B., Meler J. 
,,Cynk – pierwiastek zdrowia’’, ASPEKTY ZDROWOTNE, Katedra i Zakład Technologii Postaci Leku, Uniwersytet Medyczny, Wrocław
6. Białek M., Rutkowska J. 
,,Znaczenie kwasu γ-linolenowego w profilaktyce i terapii’’, Postępy Hig Med Dosw (online), 2015; 69: 892-904
7. Milanovic B. 
,,Witamina E – co kryje świat tokoferoli?’’, Suplementy diety - Świat przemysłu farmaceutycznego 3/2016
8. Musielńska R., Bus B. 
,,Przegląd wybranych antyoksydantów w aspekcie bezpieczeństwa ich stosowania’’, Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Technika, informatyka, inżynieria bezpieczeństwa 2015, t. III, s. 93-112
9. https://konopieizdrowie.pl
10. https://www.konopie-online.pl

Pokaż więcej wpisów z Październik 2019
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel